Tarnowski Adam (1817–1890), dyrygent orkiestr teatralnych, kompozytor.
Ur. w Lublinie, był synem Jana (zm. przed 1837) i Katarzyny z Bilińskich (Bulińskich?), osiadłych w Dubience koło Chełma.
Do r. 1831 uczył się T. w Warszawie w Szkole Głównej Muzyki pod kierunkiem Józefa Elsnera oraz w Chełmie w seminarium duchownym. W l. 1832–5 był korepetytorem w Teatrze Tomasza Andrzeja Chełchowskiego w Lublinie. Występował z tym teatrem w Krasnymstawie, Lublinie, Siedlcach, Płocku, Łowiczu, Kutnie i Kaliszu, a przez kilka miesięcy działał jako dyrygent teatralny w Krakowie. Nawiązał współpracę z warszawskim Teatrem Rozmaitości i napisał muzykę do komedioopery „Zachód słońca” (wg „Le coucher du soleil” R. Mélesville’a i H. Leroux, przekł. pol. F. Szymanowski), wystawionej tam 26 V 1837 (wznowiona 24 II 1864 w Teatrze Wielkim). W r. 1837 osiadł na dłużej w Radomiu, następnie był korepetytorem i dyrygentem orkiestry teatralnej w Lublinie, gdzie uczestniczył w wystawieniu oper: „Fra Diavolo” D. F. Aubera, „Zampa” F. Hérolda i „Zamek na Czorsztynie” Karola Kurpińskiego. Wg Józefa Krogulskiego był «pionierem cywilizacji muzycznej na prowincji»; Michał Krogulski (ojciec Józefa) zadedykował mu „Mazur D-dur. Żniwiarz” na fortepian (W. 1848). T. napisał w tym czasie kilka drobnych utworów na fortepian, w r. 1838 Mazur kaliski i 2 Mazury, w r.n. Pośpiech na Bielany i 6 kontredansów, a w r. 1841 mazur Dalej w koło a wesoło!.
W r. 1843 został T. przyjęty do Zespołu Warszawskich Teatrów Rządowych i objął posadę dyrygenta orkiestry w Teatrze Rozmaitości. Komponował muzykę do wystawianych tam wodewili, melodramatów i komediooper: „Apetyt i zaloty” (wg „L’Omelette fantastique” F. A. Duverta i L. Boyera, przekł. pol. E. Chojecki) 23 VII 1843 (wznowienie 1 VIII 1886), „To brat” Józefa Kasperskiego 18 XI 1844, „Powrót, czyli w Piętro wyżej” (wg L. Boyera i Ch. Varin, przekł. pol. A. Gellert) 8 XII t.r., „Dwie szkatułki” Michała Morzkowskiego 23 II 1845 oraz „Młynarz i kominiarz czyli zawalenie się wieży” (wg wodewilu S. G. de Saint-Priesta) ok. r. 1849; z tego ostatniego utworu opublikował pojedyncze kompozycje na fortepian: Mazur (W. 1849, dedykowany jubilerowi Stefanowi Neybauerowi), Fik! Mik!: mazur 2. (W. 1849) i 2 mazury (W. 1849, 1855). Również z dziełami scenicznymi związane były drobne utwory fortepianowe: Ulubione dwa mazury (1845), Mazur („Lutnia” 1846 z. 1), Mazur C-dur (tamże) oraz Dwa śpiewy z komedioopery „Powrót marynarza” (W.). W l. pięćdziesiątych skomponował muzykę do kilkunastu sztuk wystawionych w Teatrze Rozmaitości, m.in. jednoaktowych monodramów Aleksandra Ładnowskiego „Icek zapieczętowany” (wyst. 27 IV 1851) i „Lokaj za pana” (wyst. 18 I 1852). Szczególną popularnością cieszyły się utwory T-ego do słów Antoniego Wieniarskiego: „Ulicznik warszawski” (wyst. 10 III 1856, W. 1856), „Nad Wisłą” (wyst. 31 VIII 1856, W. 1857), trzyaktowa komedioopera „Warszawiacy i hreczkosieje” (wyst. 26 IV 1857, fragment pt. 3 arie, W. 1857) oraz „Szwaczka warszawska” (wyst. 13 XII 1857).
Ilustracje muzyczne pisał T. również dla innych teatrów w Warszawie oraz dla teatrów w Poznaniu, Lwowie, Krakowie i Lublinie. Należały do nich obrazki ludowe: „Janek spod Ojcowa” (także pt. „Janek spod Krakowa”) do libretta Jana Kantego Gregorowicza (prawykonanie 9 VI 1857 w Poznaniu, wyd. w serii „Naród sobie!”, P. 1862, fragment pt. Trzy śpiewki, W. [1870]), „Dożynki” do tekstu Ludwika Solskiego-Sosnowskiego (prawykonanie 3 VI 1880 w Lublinie) oraz napisana z Michałem Zakrzewskim jednoaktówka „Aby handel szedł” (do libretta Jana Kantego Galasiewicza). Jedną z ostatnich kompozycji było Graduale, wykonywane w warszawskim kościele Augustianów. W r. 1878 przeszedł T. na emeryturę. Zmarł 1 V 1890 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w grobowcu rodzinnym.
W zawartym 30 IX 1837 w Radomiu małżeństwie z Franciszką Pestkowską (ok. 1819–1900), córką Jana Pestkowskiego i Teresy, T. nie miał dzieci.
Pośmiertnie w r. 1896 ukazał się T-ego Krakowiak (W.) na głos i fortepian, pochodzący z komedii „Staroświecczyzna i postęp czasu” Jana Nepomucena Kamińskiego. Po okresie zapomnienia 7 Mazurów oraz Krakowiak T-ego zostały nagrane w albumie „ Adam Tarnowski – In Memory” (www.lastfm.pl/music/Marcin Tarnowski/).
Błaszczyk, Dyrygenci; Estreicher w. XIX, IV; Katalog rękopisów teatralnych Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, W.–P. 1990; Słown. muzyków pol., II; Słown. teatru pol.; Sowiński, Słown. muzyków; Tomaszewski W., Bibliografia warszawskich druków muzycznych 1801–1850, W. 1992; – Belza I., Istorija pol’skoj muzykal’noj kul’tury, Moskva 1957 II; Krzesiński S., Koleje życia czyli materiały do historii teatrów prowincjonalnych, W. 1957; Kultura muzyczna Warszawy drugiej połowy XIX wieku, Red. A. Spóz, W. 1980; Michałowski, Opery pol.; Secomska H., Repertuar warszawskich teatrów rządowych 1863–1890, W. 1971; Świetlicka H., Repertuar warszawskich teatrów rządowych 1832–1862, W. 1968; Wypych-Gawrońska A., Muzyka w polskim teatrze dramatycznym do 1918 roku, Częstochowa 2015 cz. 1 (fot.), cz. 2; – „Gaz. Teatr.” 1843 nr 86; „Ruch Muzycz.” 1857 nr 38 s. 301; „Tyg. Ilustr.” 1889 nr 349 s. 155; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1890: „Echo Muzycz., Teatr. i artyst.” nr 345 s. 227 (ryc. S. Lentza), s. 230, „Gaz. Pol.” nr 100, „Tyg. Ilustr.” nr 20 s. 314 (W. Bogusławski); – B. Jag.: rkp. 6828 II s. 167, rkp. 7115 II z. 29 (Krogulski W., Z notatek starego aktora); – Mater. Red. PSB: akt ślubu.
Anna Sieczka